Stemmen met blockchain technologie?Leestijd 7 min.

stemmen

Last Updated on

Blockchain technologie, ook wel distributed ledger technology genoemd, wordt vaak beschreven als een baanbrekende technologie die de potentie heeft om de samenleving drastisch te veranderen. Een massale adoptie van deze technologie door de algehele samenleving is momenteel echter nog niet aan de orde. Ondanks dat er vele blockchain projecten zijn die aan handige toepassingen werken, is de voornaamste use-case van blockchain nog steeds betalingen maken over een gedecentraliseerd netwerk zoals dat van Bitcoin. Maar welke toepassingen zijn er nog meer?

Een toepassing van blockchain technologie die vaak genoemd wordt is het verbeteren van stemprocedures. In dit artikel wordt nader bekeken wat de potentie van blockchain is op dit gebied. Er wordt besproken wat de eigenschappen zijn van een goede stemprocedure, wat de eerdere pogingen om het stemmen te digitaliseren hebben opgeleverd en hoe dit anders zou kunnen gaan als er gebruik zou worden gemaakt van blockchain technologie. Aan het einde wordt nog besproken welke vooruitgang er op dit moment al in de praktijk wordt geboekt.

Een goede stemprocedure is erg belangrijk voor de legitimiteit van elk democratisch systeem. Uit academische literatuur blijkt dat een goede stemprocedure moet voldoen aan een aantal criteria. Dit zijn gelijkheid van invloed, betrouwbaarheid, privacy en gebruiksgemak. Gelijkheid van invloed heeft te maken met een eerlijke verdeling van de invloed die elke stem heeft en dit is afhankelijk van de afspraken die een samenleving of organisatie van tevoren over de verkiezingen maakt. De rest van de criteria heeft te maken met hoe het stemmen daadwerkelijk plaatsvindt en hoe de stemmen worden geteld.

In het Griekenland van de Klassieke Oudheid kwam het veel voor dat men een ‘directe democratie’ hanteerde, wat inhield dat over elk politiek besluit gestemd werd in een volksvergadering. Dit stemmen gebeurde met de hand, met steentjes of met potscherven. Dit was te doen omdat de Griekse wereld bestond uit relatief kleine gemeenschappen en het aantal stemgerechtigden bovendien niet erg groot was.

Het tellen van stemmen met de hand kost tegenwoordig echter veel tijd en is bovendien gevoelig voor menselijke fouten. In 1889 bedacht Jacob H Myers in New York daarom al een machine die de stemmen automatisch kon tellen, zodat dit sneller en eerlijker zou verlopen. In de Verenigde Staten werden dat soort telmachines voor lange tijd gebruikt. Maar deze machines bleken niet altijd even secuur te werken. Bovendien waren ze duur, zwaar en lastig te onderhouden. Tijdens de verkiezingen tussen George W Bush en Al Gore in 2000 was er veel controverse over de stemprocedure, vooral over het tellen van de zogenoemde ponskaart papiertjes. Uiteindelijk won Bush de staat Florida met  een marge van 537 stemmen waardoor hij president werd. De controverse over de telling was echter een slechte zaak voor het aanzien van de Amerikaanse democratie. In 2002 zorgde de ‘Help America Vote Act’ er daarom voor dat veel staten overgingen op elektronisch stemmen met computers.

Elektronisch stemmen wordt ook wel e-voting genoemd. Van de vier pasgenoemde criteria waaraan goede stemprocedures moeten voldoen biedt e-voting vooral beter gebruiksgemak. De potentiële voordelen zijn kostenbesparing, accuratere telling en een snellere verkiezingsuitslag. Bovendien kunnen online vormen van e-voting via het internet, ook wel i-voting genoemd, leiden tot een hogere opkomst van kiezers. Met i-voting zou je vanaf elk apparaat dat verbonden is met het internet je stem kunnen uitbrengen. Dit is vooral een uitkomst voor ouderen of mensen die slecht ter been zijn, evenals mensen die in afgelegen gebieden wonen en dus geen stemhokje in de buurt hebben. Dat laatste punt is voor Nederland misschien niet zo belangrijk, maar neem bijvoorbeeld Indonesië waar er onherbergzaam gebied is en er duizenden kleine eilandjes zijn.

In veel gevallen gaan deze voordelen van e-voting echter ten koste van de betrouwbaarheid en privacy omdat de systemen niet veilig genoeg zijn. Bovendien blijkt dat e-voting nog een extra probleem met zich mee brengt, namelijk een gebrek aan transparantie. Hoe de integriteit van het verkiezingsproces en het principe van stemgeheim worden gewaarborgd moet volgens sommigen eenvoudig te observeren zijn. Ingewikkelde technologie die maar voor enkele technici te begrijpen is werkt dit tegen.

Er zijn namelijk veel praktijkvoorbeelden te geven van kritiek op e-voting. Zo werden er in Nederland in 1991 stemcomputers ingevoerd, maar dat hield maar een tijdje stand. In 2006 voerde de groep ‘Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet’ namelijk een harde campagne tegen het gebruik van stemcomputers. De actiegroep was opvallend genoeg een initiatief van een programmeur en tevens mede-oprichter van de bekende Nederlandse internetprovider XS4All, Rob Gonggrijp. Het bleek dat de computers van fabrikant Nedap niet voldeden aan de veiligheidsgaranties. De actiegroep bracht verscheidene rapporten naar voren van programmeurs en technici die lieten zien dat de gebruikte e-voting systemen kwetsbaar waren voor hacks. De groep was bovendien van mening dat het tellen van de stemmen voor iedereen te begrijpen moest zijn. De toenemende kritiek op de e-voting systemen leidde tot het adviesrapport ‘Stemmen met vertrouwen’, op basis waarvan de regering koos voor een terugkeer naar het stemmen met het rode potlood in 2008.

Kan blockchain technologie helpen om de problemen met e-voting systemen op te lossen? Één van de aspecten die distributed ledger technology zo uniek maakt is het feit dat de informatie die in de ledger staat zo moeilijk te veranderen is. Dit wordt ook wel immutability genoemd. Doordat de informatie op de blockchain door meerdere participanten van het netwerk (peers) tegelijkertijd wordt bijgehouden, kan een wijziging door één van die peers meteen worden opgemerkt en tegengehouden. Bovendien is de informatie op de blockchain cryptografisch beschermd, waardoor er een enorme rekenkracht nodig is om de informatie aan te passen. Elk block is bovendien gekoppeld aan het block daarvoor, wat er voor zorgt dat de chain steeds moeilijker te hacken is hoe langer die wordt.

Een stemprocedure door middel van een blockchain applicatie zou dus de zorgen over het hacken van de stemresultaten kunnen verminderen. Hier moet wel bij gezegd worden dat de veiligheid van een blockchain of blockchain applicatie erg afhangt van de programmering van de betreffende chain. De Bitcoin blockchain is bijvoorbeeld erg veilig en heeft al jaren bewezen dat het zeer onwaarschijnlijk is dat iemand die kan hacken. Kleinere Proof of Work blockchains kunnen echter wel kwetsbaar zijn. De chain van Ethereum Classic is bijvoorbeeld al eens gehackt, omdat er weinig miners voor die chain zijn en je relatief goedkoop meer dan 50% van de rekenkracht kan verzamelen. Bij Proof of Stake coins daarentegen moet de aanvaller tenminste 50% van het aantal tokens bezitten om alleen al een kans te hebben op een succesvolle aanval, en soms zelfs meer. Beide aanvallen gelden bovendien alleen voor één nieuw block, en niet voor de hele chain.

Dit klinkt voor de meeste mensen al heel ingewikkeld, en de vraag is of de al genoemde zorg over de transparantie van elektronische stemsystemen niet blijft bestaan. Blockchain technologie is misschien nog wel moeilijker te begrijpen dan de codetaal die gebruikt wordt voor traditionele stemcomputers. Echter, blockchains hebben het voordeel dat ze ingezien kunnen worden door iedereen. Dit wordt gedaan door middel van een explorer. Met een explorer kan iedereen de informatie op de ledger bekijken. Je zou dus een transactie-ID van je stem kunnen krijgen, en die vervolgens op elk willekeurig apparaat terug kunnen vinden met behulp van de explorer. Zo kun je zien dat jouw stem op de blockchain staat en hoef je de technologie in principe niet helemaal te begrijpen. Je kunt zien dat je acties overeenkomen met de informatie op de blockchain. Zo is het stemsysteem transparant.

Afhankelijk van het ontwerp van de applicatie biedt blockchain technologie dus het gebruiksgemak van e-voting (minder overheidskosten, sneller en accurater tellen en makkelijker stemmen) met een sterk verbeterde betrouwbaarheid en transparantie. Maar hoe zit het dan met de privacy als iedereen de informatie op de ledger via de explorer kan bekijken? Anonimiteit combineren met het verifiëren van de identiteit van een stemmer is inderdaad de grootste uitdaging van stemapplicaties op de blockchain. Deze vraag is nog niet met zekerheid te beantwoorden. En ook dit is afhankelijk van het ontwerp van het stemsysteem. Hoogstwaarschijnlijk zal bij landelijke verkiezingen de overheid een rol moeten gaan spelen om de identiteit van stemmers anoniem te houden. Bij interne stemmingen van een bedrijf of organisatie is dit waarschijnlijk minder een probleem.

Om te zien wat er mogelijk is wat betreft het stemmen met behulp van blockchain technologie is het handig om te kijken wat er in de praktijk al wordt ontwikkeld. Er zijn een aantal voorbeelden waarbij de technologie al is gebruikt. In West Virginia in de VS is de technologie bijvoorbeeld gebruikt voor een stemming onder militairen. Dit werd gedaan in samenwerking met de Blockchain Trust Accelerator en Tusk/Montgomery Philanthropies, een organisatie die stemmen met mobiele telefoons mogelijk wil maken in de VS. Om de identiteit van de stemmer te verifiëren moesten de militairen in het bezit zijn van een Federal-ID.

Wat betreft blockchain start-ups is Horizon State met hun Decision Token de voorloper op het gebied van stemapplicaties. Zij kregen in juni 2018 een prijs van het World Economic Forum voor ‘Tech Pioneer’, waar ooit Google en Airbnb ook mee werden beloond. Hun stemapplicaties zijn al meerdere keren in de praktijk gebruikt. Zo gebruikte de Zuid-Australische overheid hun technologie in april 2019 voor een stemming over wie er in de Visserij Adviesraad moest komen. Volgens mede oprichter Nimo Naamani is dit een belangrijke test, waarvan er nog velen nodig zijn voordat er een soortgelijke stemming op landelijk niveau kan worden uitgevoerd.

Conclusie

Blockchain technologie heeft dus zeker de potentie om e-voting betrouwbaar en transparant te maken. Op deze manier winnen we dus aan beter gebruiksgemak, besparen we kosten en kunnen we zorgen voor een hogere opkomst zonder dat de veiligheid en betrouwbaarheid hier onder lijden. Het combineren van privacy en transparantie is echter een belangrijk focuspunt voor ontwikkelaars van stemapplicaties met blockchain. Het zal naar mijn mening nog wel een tijdje duren voordat een landelijke verkiezing met deze nieuwe technologie kan worden gehouden. Blockchain moet zichzelf eerst nog meer bewijzen om te laten zien dat de samenleving de technologie kan vertrouwen voor zoiets belangrijks als een verkiezing.

Nog niet overtuigd? Dan vind je hier een goede verzameling boeken over de geschiedenis van Bitcoin en over de achterliggende technologie. Het kan nooit kwaad je nog beter in te lezen!


Nooit meer een artikel missen?

Nieuwste model: Ledger Nano X

Ledger Nano X